5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması !
Fevzi Türker
09.06.2026
Birinci Dünya savaşı (1914-1918) sonrasına kadar Osmsnlı devletinin bir parçası olan Musul vilayeti ,Milli mücadele sırasında,Osmanlı Meclis-i Mebusan tarafından 28 Ocak 1920’de Misak-ı Milli kapsamına alınmıştır.Musul vilayeti (Musul,Kerkük,Erbil ve Süleymaniye) 5 Hairan 1926’da Türkiye – İngiltere -Irak arasında imzalanan Ankara antlaşmasıyla,Irak devletine bırakıldı.Bu anlaşmaya göre;Türkiye_Irak sınırı kesinleşti ve Türkiye Cumhuriyeti,Musul vilayeti üzerindeki hak iddiasından vazgeçti.
Bazı kaynaklara göre,üzerinden yüz yıl geçen 5 Haziran 1926 Ankara antlaşmasına,Türkmen nüfusu için özel koruma maddesi konulmadı,Türkmenler azınlık durumuna düştü ve daha sonraki yıllarda uygulanan Araplaştırma ve asimilasyon politikalarına karşı uluslararası bir güvence de talep edilmedi.
Yıllarca süren savaşlarda askeri ve ekonomik olarak yıpranan Osmanlı devletinin enkazı üzerine Atatürkün1923’te zor şartlarda kurduğu genç Türkiye cumhuriyetine Musul vilayeti konusunda haksızlık etmemek gerekir.
5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması imzalandığında,Türkiye Cumhuriyetinin o dönemdeki zor olan askeri ve ekonomik şartları,doğu Anadolu’da güvenlik sorunu yaratan İngiliz destekli 1925 Şeyh Sait isyanı ve yine 1925’te Milletler Cemiyetinin Musulun Iraka bırakılmasıyla ilgili kararı dikkate alınarak o tarihlerde her açıdan çok güçlü olan İngiltere ile büyük çatışmalara girmemek için bu çözümü kabul etmiştir.
O dönemde,Türkiye cumhuriyetinin İngiltere gibi bir devletle gireceği bir savaş,Türkiye’ye toprak kaybettirebilirdi.Ancak daha sonraki yıllarada Cumhuriyet güçlenince Mustafa Kemal Atatürk, hasta yatağından bile Hatay ilini Türkiye’ye katmayı sağlamıştır.Atatük,Türkmenleri ne yok saydı ne de unuttu.Atatütk Musul_Kerkük’ün çözümünü erteledi.Ömrü ifa etseydi,Hatay meselesini çözdüğü gibi Musul_Kerkek mrselesini de çözerdi.
Musul vilayeti Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalmış olsaydı,Türkiyenin terör sorunu artarak büyürdü.Musul vilayetinde bugün 7 milyon Kürt, yaklaşık 4 milyon Arap ve yüz binlerce diğer etnik gruplar yaşamaktadır.Türkiye,batının desteklediği ayrılıkçı terörle 40 bin şehit vererek kırk yıldır mücadele etmektedir.Musul vilayeti,Türkiye sınırları içinde kalmış olsaydı Batı,yarattığı ayrılıkçı teröre ek olarak Türkiyenin karşsına bir de Arap sorunu yaratabilirdi.Atatürk’ün milli politikaları uygulanırsa,Türkiye cumhuriyetinin çözemediği sorun kalmaz.
