Türkiye ile Kırgızistan’ın Stratejik Ortaklığı ve Kırgızistan’ın Bölgesel Konumu
Ahmet Sağlam
Kırgızistan’ın en büyük yatırım ortaklarından birisi Türkiye
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye–Kırgızistan Hükûmetlerarası Karma Ekonomik Komisyonunun (KEK) 12. Dönem Toplantısı’na katılmak üzere 17–18 Eylül 2025 tarihleri arasında Kırgızistan’a çalışma ziyareti gerçekleştirdi.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın Kırgızistan ziyaretinin ilk durağı, Kırgız halkının özgürlük ve bağımsızlık mücadelesinin sembolü olan Ata-Beyit oldu. Yılmaz burada Kırgız şehitlerini anarak Türk dünyasının ortak değeri olan dünyaca ünlü yazar Cengiz Aytmatov’un kabrini ziyaret etti.
Daha sonra Kırgızistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ve Türk Devletleri Teşkilatı Dönem Başkanı Sadır Caparov ile bir araya gelen Yılmaz, görüşmede Türkiye ile Kırgızistan arasındaki ticaret, sanayi, ulaştırma, enerji, eğitim ve sağlık gibi alanlarda iş birliği konularını ele aldı. Görüşmede iki ülke ilişkilerinin “kapsamlı stratejik ortaklık” düzeyine yükseldiği vurgulandı.
Türk dünyası rönesansının merkezi Manas Üniversitesi 30 yaşında
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın Kırgızistan ziyaretinde bir diğer önemli durağı da Türkiye ve Kırgızistan’ın ortak üniversitesi olan Türkiye–Kırgızistan Manas Üniversitesinin 30. kuruluş yıl dönümünün kutlamaları oldu. Kutlamalarda konuşan Yılmaz, üniversitenin dünyada ilk 1.000 üniversite arasına girmesinin Türk dünyası için ortak bir gurur kaynağı olduğunu ifade etti.
Türkiye–Kırgızistan Manas Üniversitesi, Türkiye ve Kırgızistan’ın ortak stratejik aklının en önemli tezahürlerinden biridir. Üniversite kurulduğu günden günümüze kadar başta Kırgızistan olmak üzere Türk dünyasında; bankacılık, finans, arkeoloji, tarih, edebiyat ve mühendislik gibi pek çok alanda öncü gelişmelere imza atmıştır. Bu eğitim öğretim döneminde öğrenci kabul eden tıp fakültesi ile de bölgedeki sağlık problemlerinin çözümüne katkı sunacak; Türkiye’nin sağlık alanında ileri teknoloji ve inovasyon vizyonunu başta Kırgızistan olmak üzere bütün Türk dünyasına aktarmada kilit rol üstlenecektir.
Manas Üniversitesi ayrıca yakın gelecekte Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te kurmayı planladığı Teknoloji Geliştirme Bölgesi ile de Bişkek’in bir teknoloji geliştirme üssü olmasını planlamaktadır. Kırgızistan’daki ilgili kanuni mevzuatın tamamlanmasının ardından hayata geçirilecek bu proje, başta Kırgızistan olmak üzere bütün bölgenin teknolojik bağımlılığını azaltmayı ve yenilikçi yatırımlar için lokomotif görevini üstlenmeyi amaçlamaktadır.
Ticari Hacimde Yeni Hedefler
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Bişkek’te düzenlenen “Türk İş Dünyası Buluşması” programına da katıldı. Programda, Türk iş insanlarının Kırgızistan’da yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım yaptığı ve 1 milyar dolara yakın 95 projeyi üstlendiğini vurguladı.
18 Eylül 2025’te gerçekleştirilen KEK 12. Dönem Toplantısı’nda, kısa vadede 2 milyar dolarlık, orta vadede ise 5 milyar dolarlık ticaret hacmi koyan iki kardeş ülke kardeşlik hukuku temelli ticaret, enerji, ulaştırma, tarım, eğitim, sağlık, kültür ve bilişim gibi birçok alanda 77 maddelik Eylem Planı imzaladı. Böylece iki kardeş ülke arasındaki ekonomik iş birliği “Kapsamlı Stratejik Ortaklık” vizyonu çerçevesinde daha kurumsal bir boyut kazanmış oldu.
Kırgızistan: Orta Asya’nın İsviçre’si
Kırgızistan topraklarının yaklaşık %65’i Tanrı Dağları ile kaplıdır. Bu özelliği sebebiyle ülke, sıklıkla “Orta Asya’nın İsviçre’si” olarak anılmaktadır. Doğal yapısı itibarıyla Kırgızistan, Türk dünyasının turizm alanındaki parlayan yıldızları arasında yer almaktadır.
Mesela Issık Göl, 180 km uzunluğu ve 60 km genişliğiyle dünyanın en büyük ikinci yüksek dağ gölüdür. 700 metreyi aşan derinliği, düşük tuzluluk oranı ve sıcak su kaynakları sayesinde kışın bile donmayan göl, endemik türleriyle küresel öneme sahiptir. Kırgızistan’ın ekonomisi madencilik, hayvancılık, tarım ve turizme dayansa da, bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı temel hedef olarak öne çıkmaktadır. Bu da Kırgızistan’ın aynı İsviçre’de olduğu gibi bir turizm ülkesi olmasında önemli bir temel taştır.
Bunun yanında, Göktürkler döneminden kalma balbal heykelleri başta olmak üzere bölge Türk tarihi açısından önemli bir turizm merkezidir. Türklerin kadim kültürüne ışık tutan bu eserler Türk tarihine kaynaklık etmektedir. Yine Kırgızistan stratejik konumu ile Orta Asya (Türkistan) ticaretinde önemli bir lojistik merkezi niteliğindedir. Kırgızistan’da kurulacak bir finans merkezi, bölgenin tamamına hitap edebilecek yetkinlikte olabilir. Ülke, ilerleyen dönemde finans, turizm ve lojistik alanlarında bir merkez ve bölgesel bir üs olarak kullanılabilecek yetkinliğe de sahiptir.
Yatırım Ortamı ve Reformlar
Kırgızistan, iş dünyası için önemli bir yatırım merkezi olma yolunda reformlar gerçekleştirmektedir. 2025 yılında kabul edilen yeni yatırım kanunu ile bürokrasi azaltılmış, vergi kolaylıkları sağlanmış ve şeffaflık artırılmıştır. Böylece ulusal ve yabancı yatırımcılara eşit şartlar sunulmuş, hakları teminat altına alınmıştır.
Kabar.kg.’de 17 Eylül 2025’te yayımlanan bir ekonomi makalesinde, 2024 yılında ülkeye gelen doğrudan yabancı yatırımların %29,7’sinin Çin, %25,8’inin Rusya ve %9,6’sının Türkiye kaynaklı olduğu belirtilmiştir. İlk dokuz ayda toplam 746,9 milyon dolarlık yatırım girişi sağlanmış; bu rakamın bir önceki yıla nazaran %14,1 artış gösterdiği kaydedilmiştir. Ulaştırma (özellikle Çin–Kırgızistan–Özbekistan demir yolu), sanayi, konut, turizm ve teknoloji (yapay zekâ dâhil) sektörleri öne çıkan yatırım alanları olmuştur. Bu bağlamda bölgedeki Türk Devletlerinin, Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında ilerleyen dönemde yapacakları ticari anlaşmalarla SSCB’den kalan Türk Devletlerinin birbirleriyle az ticaret yapma çıkmazı kırılmış olacaktır.
Kırgızistan, Türk Devletleri Teşkilatı Hükümet Başkanları/Cumhurbaşkanı Yardımcıları Toplantısına Ev Sahipliği Yaptı
Kırgızistan 18.09.2025 tarihinde Türk Devletleri Teşkilatı’nın Hükümet Başkanları / Cumhurbaşkanı Yardımcıları Toplantısına ev sahipliği yaptı. Toplantıda, Türk Dünyası 2040 Vizyonu çerçevesinde Türk dünyasının refahı, kalkınması ve enerji güvenliği başta olmak üzere stratejik öneme sahip konuları ele alındı. Ayrıca, Hazar Geçişli Orta Koridor’dan yenilenebilir enerji yatırımlarına kadar çeşitli alanlarda iş birliği ve yatırımların güçlendirilmesi hususları istişareler gerçekleştirildi. Toplantı kapsamında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “gözlemci üye olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin maruz kaldığı haksız izolasyona karşı ortak dayanışma çağrısında” bulundu.
Söz konusu bu çağrıya değerlendirecek olursak bu çağrıya verilecek cevap; Türk Devletleri Teşkilatının ilerleyen dönemdeki bağımsız hareket edebilme vizyonu ortaya koyacaktır.
Sonuç olarak
Kırgızistan, stratejik konumu itibarıyla ticarette bir üretim merkezi ve lojistik dağıtım ağı kurma potansiyeline sahiptir. İlerleyen dönemde Kırgızistan’ın önüne konacak teknoloji geliştirme bölgeleri ve finans yatırım girişimleri gibi hedefler Kırgızistan’ı gerçek anlamda bölgenin “İsviçre’si” hâline getirebilecektir. Ayrıca Kırgızistan’ın enerji gibi doğal kaynaklara dayalı bir kalkınma modelini benimsemesi, ülkeyi Türk dünyasının parlayan yıldızlarından biri yapacaktır ve bölgenin enerji ihracatı yapan bir ülkesi konumu da yükseltebilecektir. Türk Devletleri Teşkilatının dönem başkanlığını yürüten Kırgızistan, önümüzdeki dönemde izleyeceği stratejik yol haritası ile önemli ekonomik atılımlar gerçekleştirme potansiyeline sahiptir.
18.09.2025 / Ankara / www.saglamahmet.com
