Geri alınan kültürel haklar?
Fevzi Türker
Baas rejimi bundan 56 yıl önce,24 Ocak 1970 tarihinde, beklenmedik bir kararla Türkmenlere göstermelik ve kontrollü kültürel haklar tanıdığını Irak kamuoyuna duyurmuştur.
Baas rejimi, Türkmenlere kültürel haklar tanıma kararını, iki büyük baskı altında kaldığı için aldığı bilinmektedir:
1)Mustafa Barzani liderliğindeki silahlı Kürt isyanını bastıramadığı için11 Mart 1970 tarihinde Kürtlerle özerklik antlaşmasına mecbur kalarak imza atmıştır.
2)Türkmenlerin stratejik konumu, bölgelerinin petrol zengini olması, Türkiye ile olan tarihsel ve kültürel bağları, Baas rejimini tedirgin ediyordu .
Baas rejimi, Türkmenlere tanındığı göstermelik kültürel haklarla ilgili 24.01.1970 tarihli kararı, Türkmenleri, Kürtlerle veya Türkiye’yle aynı cepheye itmemek amacıyla almıştır. Bu yüzden göstermelik ve kontrollü bir açılımı tercih etmiştir.
Ayrıca Baas rejimi, 24 Ocak 1970’te aldığı kararla Türkmenleri, Kürtlere karşı bir koz olarak kullanarak, Kerkük ve diğer bölgelerde yaşayanların çoğunluğunun Türkmenlerden oluştuğunu vurgulamak istemiştir. Çünkü Kürt lider Mustafa Barzani Kerkük, Hanakin ve Sincar gibi bölgelerin de özerk Kürt bölgesine dahil edilmesini ısrarla istediği bilinmektedir. Zaten baba Barzani ile Baas rejimi arasında 11 Mart 1970’te varılan özerklik antlaşması 1974’te bu yüzden bozulmuştu .
Baas rejimi, bu göstermelik kararla Türkçe folklor, müzik, edebiyat faaliyetlerine, devlet denetiminde ve sınırlı sayıda dergi yayınına izin vermiştir.
Ancak Baas rejimi, Türkmenleri söz konusu kararda Irak’ın kurucu unsur olarak tanımadığı gibi Türkçeyi, resmi ve eğitim dili olarak saymamıştır. Karar, Türkmenlere siyasi temsil, yerel yönetim hakkı da tanınmamıştır. Ve daha önemlisi Kerkük için demografik güvence de vermemiştir. Bu kararla Türkmenlere, siz kimliğinizi yaşayın ama siyaset yapmayın demek istemiştir.
Baas ideolojisi, Irak’ı bir Arap ülkesi olarak gördüğü için, Türkmenleri millet olarak tanımak istememiştir. Türkmenleri millet olarak tanısa, Irak’ı çok uluslu bir devlet olduğunu kabul etmek, Kerkük üzerindeki Araplaştırma politikasını zorlaştırmak ve Türkiye’ye siyasi alan açmak demektir.
24 Ocak 1970 ‘te Türkmenlere tanınan göstermelik ve kontrollü kültürel haklar bir yıl sonra 1971’de geri alınarak Türkçe tedrisat yapan okullar kapatıldı, Türkmen aydınları tutuklandı. Kültürel hakların geri alınmasını protesto eden Türkmen öğrenciler tutuklanarak işkence gördü ve bazıları işkence sırasında şehit oldu.
24 Ocak 1970 tarihinde Türkmenlere kültürel hak verildi denir ama Türkmenler örgütlü ve siyasi bir güç değildi, hakları anayasal güvenceye bağlanmadığı için dengeler değişince Baas rejimi tanımış olduğu hakları geri aldı.
Hak verilmez alınır. Hak mücadeleyle, kanla ve fedakarlıkla kazanılır. Milli şuurunu kaybeden, mücadele etmesini bilmeyen ve hakkını yalvararak arayan toplumlara kimse hak vermez, verse de, Baas rejiminin 1970’te Türkmenlere tanıdığı kültürel haklar gibi kısa bir süre sonra geri alınır.
