İsrail’de Hükümeti Kurmakla Görevlendirilen Gadi Eisenkot Kimdir?
“Fas’tan göç eden Yahudi bir ailenin çocuğuyken İsrail’de iktidarın eşiğine uzanan hayat hikayesi
Gazze’deki çatışmalarda hayatını kaybeden bir İsrail askerinin babası olan Eisenkot’un askeri geçmişi, siyasi yükselişi ve Filistin politikası”
Ali BAYATLI – Bağdat
Gadi Eisenkot’un hayat hikayesi, orduda en alt kademelerden başlayarak en yüksek komuta makamına ulaşan ve ardından siyasete atılan bir subayın sıradan yükseliş öyküsünden ibaret değildir. Bu hikaye, orduyu siyasi nüfuzun ve iktidara ulaşmanın başlıca yollarından biri haline getiren İsrail toplumunun geçirdiği dönüşümün de bir yansımasıdır. Fas’tan göç eden Yahudi bir anne ve babanın çocuğu olarak dünyaya gelen ve geleneksel güç merkezlerinden uzakta yetişen Eisenkot, İsrail ordusunda geçirdiği kırk bir yılın ardından Binyamin Netanyahu’nun siyasi rakiplerinden biri haline gelmiş ve 8 Kasım 2026’da yeni hükümeti kurmakla resmen görevlendirilmiştir.
Ancak bu yükselişin ardında Lübnan savaşlarıyla, Filistin topraklarında yürütülen askeri operasyonlarla ve geniş çaplı yıkıcı güç kullanımını esas alan askeri doktrinlerle şekillenmiş kanlı bir geçmiş bulunmaktadır. Eisenkot’un adı, siyasi karar alma süreçlerine katıldığı Gazze Savaşı’yla da yakından ilişkilidir. Netanyahu ile savaşın yönetimi konusunda görüş ayrılığına düşmüş ve sonunda hükümetten ayrılmıştır. Dolayısıyla onun hayat hikayesi, kişisel başarıların ve üstlenilen makamların ötesine geçen temel bir soruyu gündeme getirmektedir. Bu eski general hükümeti kurmayı başarırsa askeri geçmişinden ve siyasi anlayışından kaynaklanan hangi politikaları iktidara taşıyacaktır?
Fas kökenleri, çocukluk yılları ve akademik eğitimi
Gadi Şmuel Eisenkot, 19 Mayıs 1960’ta Taberiye’de Fas kökenli Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Meir, Fas’ın Marakeş kentinden, annesi Esther ise Kazablanka’dandı. El Cezire’nin 29 Ekim 2026’da yayımladığı araştırmaya göre babası 1948’de, annesi ise 1953’te İsrail’e göç etti. Çift 1957’de evlendi. Ailenin asıl soyadı Azankot iken bu isim daha sonra İsrail’in resmi kayıtlarında Eisenkot biçimini aldı.
Eisenkot henüz çocukken ailesi Eilat’a taşındı. Burada, İsrail devletinin siyasi ve askeri kurumlarında uzun yıllar etkili olan Avrupa kökenli seçkinlerin oluşturduğu çevrelerden uzak bir toplumsal ortamda yetişti. Ortaöğrenimini Goldwater Lisesinde tamamladı. Bu dönemde denizcilik ve mekanik alanlarında eğitim gördü.
Eisenkot’un yetişme süreci yalnızca askeri eğitimle sınırlı kalmadı. Tel Aviv Üniversitesinde tarih alanında lisans, Hayfa Üniversitesinde ise siyaset bilimi alanında yüksek lisans eğitimi aldı. Ardından 1997’de ABD’nin Pensilvanya eyaletindeki Carlisle kentinde bulunan ABD Kara Harp Kolejinde stratejik çalışmalar alanında yüksek lisansını tamamladı. Bu akademik geçmiş, Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü ile Anadolu Ajansının yayımladığı biyografilerde de doğrulanmaktadır.
2019 yılında Bar-Ilan Üniversitesi ile daha sonra Reichman Üniversitesi adını alan Herzliya Disiplinlerarası Merkezi tarafından kendisine iki ayrı fahri doktora unvanı verildi. Bu unvanlar, askeri hizmetlerine yönelik akademik takdir niteliği taşıyor ve araştırmaya dayalı bir doktora derecesi anlamına gelmiyordu.
Askeri kariyeri ve üstlendiği komuta görevleri
Eisenkot, 1978 yılında İsrail ordusunun Golani Piyade Tugayında askerlik hayatına başladı. Er olarak girdiği orduda sırasıyla bölük, tabur ve tugay komutanlığına kadar yükseldi. 1982 Lübnan Savaşı’na katıldı ve 1997’de Golani Tugayının komutanlığına getirildi. 1999 yılında Başbakan Ehud Barak’ın askeri sekreteri oldu. Ariel Şaron’un başbakanlığı döneminin bir bölümünde de bu görevini sürdürdü.
2003 yılında İkinci Filistin İntifadası sırasında Batı Şeria’daki İsrail kuvvetlerinin komutanlığını üstlendi. Bu dönem, askeri baskınların, gözaltı operasyonlarının, hedefli öldürmelerin ve çok sayıda can kaybına yol açan çatışmaların yoğunlaştığı bir süreçti. Eisenkot, 2005’te Harekat Dairesi Başkanlığına, 2006’da Kuzey Komutanlığına ve 2013’te Genelkurmay Başkan Yardımcılığına getirildi.
16 Şubat 2015’te İsrail ordusunun 21. Genelkurmay Başkanı olarak göreve başladı ve Ocak 2019’a kadar bu makamda kaldı. Görev süresi boyunca ordunun yeniden yapılandırılmasını ve askeri, istihbari ve elektronik harp kapasitesinin geliştirilmesini hedefleyen Gideon Planı’nı yönetti. Adı, Suriye’deki İran hedeflerine yönelik İsrail operasyonlarıyla ve Hizbullah’ın sınır ötesi tünellerini hedef alan 2018 tarihli Kuzey Kalkanı Operasyonu’yla da anıldı. 2016 yılında İsrail ile ABD arasındaki askeri iş birliğine katkılarından dolayı ABD’nin Legion of Merit nişanının komutan derecesiyle ödüllendirildi.
Ancak askeri geçmiş yalnızca görevler, rütbeler ve nişanlarla değerlendirilemez. İsrail askeri kurumlarının güvenlik başarısı olarak sunduğu operasyonların ardında, siviller üzerindeki etkiler ve insan kayıpları da bulunmaktadır. Bu sonuçlar, kullanılan gücün sınırları ve komuta makamlarının sorumluluğu hakkında ciddi soruları beraberinde getirmektedir.
Dahiye Doktrini ve Filistinli sivil kayıpları
Eisenkot’un adı özellikle 2006 Lübnan Savaşı’nda Beyrut’un güney banliyölerinde meydana gelen geniş çaplı yıkımın ardından gündeme gelen Dahiye Doktrini ile özdeşleşti. Ekim 2008’de yaptığı açıklamalarda, İsrail’e yönelik saldırılarda silahlı gruplarca kullanılan bölgelerde orantısız güç uygulanmasını ve büyük çaplı yıkıma yol açılmasını öngören bir askeri yaklaşımı dile getirdi.
Araştırmacı Zaki Shalom, bu açıklamaları İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü tarafından 28 Ekim 2008’de yayımlanan çalışmasında ele aldı. Söz konusu yaklaşım, karşı tarafın çatışmayı sürdürmesinin maliyetini yükselterek caydırıcılık sağlamayı amaçlıyordu. Ancak yıkımın yerleşim alanlarına ve sivil altyapıya uzanması, uluslararası insancıl hukukun öngördüğü ayrım ve orantılılık ilkeleri bakımından ciddi sorunlar doğurmaktadır.
Filistin topraklarında ise Eisenkot, 2018 yılında Gazze Şeridi’nde düzenlenen Büyük Dönüş Yürüyüşleri sırasında Genelkurmay Başkanıydı. Birleşmiş Milletler Bağımsız Soruşturma Komisyonunun 28 Şubat 2019’da açıkladığı bulgulara göre 30 Mart ile 31 Aralık 2018 tarihleri arasında gösteri alanlarında 189 Filistinli hayatını kaybetti. Bunların 183’ü İsrail güçlerinin kullandığı gerçek mermilerle öldürüldü. Ölenler arasında 35 çocuk bulunuyordu. Komisyon ayrıca 6.106 Filistinlinin gerçek mermiyle yaralandığını belgeledi.
Komisyon, bazıları uluslararası hukuk kapsamında suç teşkil edebilecek nitelikte ciddi ihlallerin yaşandığı sonucuna ulaştı. Bu operasyonları gerçekleştiren birlikler, Eisenkot’un komuta ettiği askeri kurumun bünyesinde faaliyet gösteriyordu. Bununla birlikte, onun komuta sorumluluğu her bir ölüm olayından doğrudan ve kişisel olarak cezai sorumlu olduğunun kendiliğinden kanıtlandığı anlamına gelmez. Böyle bir sorumluluğun belirlenmesi, somut emirlerin veya ceza hukuku bakımından gerekli diğer koşulların güvenilir delillerle ortaya konulmasını gerektirir.
Gazze Savaşı ve ağır kayıplarla sonuçlanan karar süreçlerine katılımı
7 Ekim 2023’teki saldırıların ardından Eisenkot, İsrail’in olağanüstü koşullarda oluşturduğu hükümete portföysüz bakan olarak katıldı. Askeri operasyonların, rehinelerin durumunun ve Gazze Şeridi’nin geleceğinin görüşüldüğü Savaş Kabinesinde gözlemci sıfatıyla yer aldı.
Görev yaptığı dönemde Gazze, çok ağır insani kayıplara ve geniş çaplı yıkıma neden olan bir savaşa sahne oldu. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin 10 Haziran 2024 tarihli raporunda, Gazze Sağlık Bakanlığının verilerine dayanılarak savaşın başlangıcından itibaren 37.124 Filistinlinin öldüğünün, 84.712 kişinin ise yaralandığının bildirildiği kaydedildi.
Bu kayıpların tamamını Eisenkot’un bireysel kararlarına bağlamak mümkün değildir. Ancak söz konusu ölümler, onun savaşın yönetimine katılan siyasi liderler arasında bulunduğu dönemde meydana geldi. Eisenkot daha sonra askeri operasyonların öncelikleri, rehinelerin geri getirilmesi ve Gazze’nin geleceğine ilişkin açık bir strateji oluşturulamaması konularında Netanyahu ile görüş ayrılığına düştü. Savaşın genişlemesinden endişe ederek Hizbullah’a karşı kapsamlı bir önleyici saldırı düzenlenmesine de karşı çıktı.
7 Aralık 2023’te 25 yaşındaki oğlu Gal, Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliya’da yürütülen askeri bir operasyon sırasında hayatını kaybetti. Eisenkot savaş sürecinde iki yeğenini daha kaybetti. The Times of Israel gazetesinin aktardığı röportajlarda bu ailevi kayıpların kendisinde bıraktığı etkileri anlattı. Ancak onun ailesinin yaşadığı acı, aynı savaşta çocuklarını, yakınlarını ve evlerini kaybeden binlerce Filistinli ailenin çok daha geniş ölçekli insani trajedisinin yaşandığı bir döneme rastladı.
Eisenkot, 9 Haziran 2024’te Benny Gantz ile birlikte olağanüstü hal hükümetinden ayrıldı. Netanyahu’yu savaşın yönetiminde siyasi hesapların etkili olmasına izin vermekle eleştirdi. Bununla birlikte aralarındaki anlaşmazlık, Hamas’a karşı askeri operasyonların ilkesel olarak reddedilmesinden değil, savaşın yürütülme biçiminden, ara hedeflerinden ve savaş sonrasına ilişkin açık bir stratejinin bulunmamasından kaynaklanıyordu.
Siyasi yükselişi ve seçim programı
Eisenkot, 2022 yılında Benny Gantz liderliğindeki Ulusal Birlik İttifakı bünyesinde siyasete girdi ve Knesset milletvekili seçildi. Daha sonra ortaya çıkan siyasi anlaşmazlıkların ardından Gantz’tan ayrılarak 2025 yılında Yashar Partisini kurdu. Kendisini Netanyahu yönetimine alternatif bir siyasi lider olarak konumlandırdı.
30 Haziran 2026’da seçim kampanyasını başlatırken devlet kurumlarının yeniden yapılandırılması, siyasi liderliğe duyulan güvenin onarılması ve 7 Ekim’deki başarısızlıkların araştırılması çağrısında bulundu. Konuşmasında toplumsal birlik, askeri hazırlık, idari reform ve ekonomik sorunlar üzerinde durdu.
Yashar Partisinin resmi programına göre Eisenkot, bağımsız bir soruşturma komisyonu kurulmasını, yeni bir ulusal güvenlik doktrini hazırlanmasını ve askerlik ile ulusal hizmet yükümlülüklerinin İsrail toplumunun daha geniş kesimlerini kapsayacak şekilde düzenlenmesini vadetti. Yolsuzlukla mücadele, hayat pahalılığının azaltılması, tekelleşmenin sınırlandırılması, eğitim, sağlık ve altyapı hizmetlerinin geliştirilmesi de programın temel başlıkları arasında yer aldı. Yargı bağımsızlığının korunmasını, bakanlık sayısının azaltılmasını ve başbakanlık görevinin iki dönemle sınırlandırılmasını savundu. Yahudilerin İsrail’e göçünün teşvik edilmesini ve nitelikli iş gücünün ülke dışına göçünün azaltılmasını da hedefleri arasına aldı.
Filistin meselesinde ise tam egemenliğe sahip bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına yönelik açık ve somut bir program ortaya koymadı. The Times of Israel tarafından aktarılan açıklamalarında, 7 Ekim olaylarının ardından iki devletli çözümün mevcut güvenlik koşullarına uygun olmadığını ileri sürdü. Buna karşılık yerleşimcilerin şiddet eylemlerini ve Batı Şeria’daki bazı yerleşim genişletme projelerini eleştirdi.
Gazze’de Hamas yönetimini sona erdirme ve örgütün askeri kapasitesini etkisiz hale getirme hedefini, iktidara gelmesinden sonraki on sekiz ay içerisinde gerçekleştireceğini vadetti. Ayrıca İsrail’in askeri üstünlüğünün sürdürülmesini, İran’a karşı kararlı bir politika izlenmesini, ABD ile ittifakın güçlendirilmesini ve bölgesel normalleşme ilişkilerinin genişletilmesini savunuyor.
Bu tutumlar, Eisenkot ile Netanyahu arasında siyasi yönetimin bazı yöntemleri bakımından farklılıklar bulunduğunu gösterse de Filistinlilere yönelik İsrail güvenlik politikalarının temel esaslarından belirgin bir kopuş ortaya koymamaktadır.
2026 seçimleri ve iktidara uzanan zorlu yol
27 Ekim 2026’da yapılan İsrail parlamento seçimlerinde Yashar Partisi, 913.630 oy ve yüzde 16,05’lik oy oranıyla 21 sandalye kazandı. Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi ise 27 sandalye elde etti. Bu rakamlar İsrail Knessetinin yayımladığı resmi seçim sonuçlarında yer aldı.
Netanyahu’yu destekleyen blok 53 sandalyede kalırken Eisenkot’un yer aldığı muhalefet bloku 48 sandalye kazandı. Arap partileri ise toplam 19 sandalye elde etti. Seçimlerden sonra yapılan cumhurbaşkanlığı istişarelerinde 67 milletvekili hükümeti kurma görevinin Eisenkot’a verilmesini önerdi. Netanyahu’yu destekleyen milletvekillerinin sayısı 46 olurken 7 milletvekili herhangi bir aday lehine tavsiyede bulunmadı.
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 8 Kasım 2026’da Eisenkot’u resmen hükümeti kurmakla görevlendirdi. Kendisine 28 günlük süre tanındı. Bu sürenin gerektiğinde 14 gün daha uzatılması mümkün bulunuyor.
Ancak hükümeti kurma görevinin verilmesi, Eisenkot’un başbakanlık makamını devraldığı anlamına gelmemektedir. Netanyahu geçici hükümetin başında kalırken askerlik yükümlülüğü, Filistin meselesi ve din ile devlet arasındaki ilişkiler gibi temel konularda zorlu koalisyon görüşmeleri başladı.
Eisenkot’un siyasi çevresinde eski Şin Bet Başkanı Yoram Cohen, eski bakan Orit Farkash-Hacohen, partisinin eğitim bakanlığı için önerdiği Adi Altschuler, Matan Kahana, Hili Tropper ve Shaul Meridor gibi isimler bulunuyor. Bununla birlikte kurulması muhtemel hükümetin bakanları ve görev dağılımı henüz kesinleşmiş değildir.
Askeri geçmişten iktidar sınavına
Gadi Eisenkot’un hayatı, Fas’tan göç etmiş Yahudi bir ailenin çocuğundan İsrail ordusunun en yüksek komuta makamına, oradan da hükümeti kurmakla görevlendirilen siyasi lidere uzanan uzun bir yükseliş hikayesidir.
Akademik eğitimi, askeri tecrübesi ve siyasi nüfuzu bu yolculuğun önemli unsurlarını oluştururken geçmişi aynı zamanda tartışmalı savaş doktrinleriyle, Filistin topraklarında ve Lübnan’da ağır insani kayıplara yol açan askeri operasyonlarla da ilişkilidir.
Açıkladığı siyasi program, Netanyahu’ya karşı muhalefetinin Filistinlilere yönelik İsrail güvenlik anlayışında köklü bir değişim anlamına geldiğini göstermemektedir. Devlet kurumlarının yönetiminde ve dış ittifakların yürütülmesinde farklı bir yaklaşım benimsemesi mümkün olsa da askeri güce ve güvenlik kontrolüne siyasi düşüncesinin merkezinde yer vermeyi sürdürmektedir.
Eisenkot’un yükselişindeki asıl çelişki de burada ortaya çıkmaktadır. Hayatının büyük bölümünü orduları yöneterek geçiren bir general, bugün ülke yönetiminin sınavıyla karşı karşıyadır. Oysa tarih, siyasi değişimleri yalnızca iktidardaki isimlerin değişmesiyle ya da makamların el değiştirmesiyle değerlendirmez. Asıl ölçü, alınan kararlarda ve bu kararların sonuçlarına katlanmak zorunda kalan halkların kaderinde gerçekten neyin değiştiğidir.
