Eski Telafer şehrindeki tarım aletleri ve bazı tarım türleri

Eski Telafer şehrindeki tarım aletleri ve bazı tarım türleri

Casim Babaoğlu

Her zaman her vakit dediğimiz kimi bir vatan bir millet sevilir her kes ister mirasın okusun ve görsün bende şehrimin her yanın ve her şeyin size beyan edeceğim. Bugün bu yazıda beyan edecek Telafer’in eski tarım araçların eski çiftçilerimiz ve bostancılarımız bu tarımları kaldırıp giderdiler o zaman yaz günleri ekin biçmeğe ve bostancı bostanını ekip uşağına ailesine bir kut getirsin büyüdü rızıkları. Görüm çiftçi ekin ekende ve biçende ne makineleri alırdı eline :-

– Carcar… Bunu bağlardılar terektorun ardına (yediydi ya sekiz diş olurdu) saldırdılar yere telektor onu çekerdi yeri kazardı sonrada tohum seperdi çiftçi.

– Büyük harmaşa …. bunuda  telektora bağlardılar tohumu sependen

sonra toprağı düzlemek ve toprağı çivirmeğe denin üstüne

 – Sac – Disk… Bunu büyük terktora bağlardılar ekine geçirdiler düz çizgi yerirdiler toprağı ekin emek için her yıl onbirinci ayda.

– Üçlü diş – carcar… Bu çok eski zamanda bununda sürürdüler yeri eşge bağlardılar yeri sürürdüler ki ekin eksinler.

– Orağ ….büyüğü  var küçüğüvar iki yerde kolanırdılar ekin ve ot biçende eski zamanda elde biçerdiler ekini büyük orağta biçerdiler ve yığardılar.

– Burada bostançının makineleri neydi görerek :-

  – Harmaşa … bu bir ale benzer yedi dişi olur yuvarlak şekilde bostancı bir yemiş ekenden sonra tohum sependen sonra bu bu harmaşada düzler toprağı.

 – Meşkebe… bu bir parça el kibi demir olur ağacı da ve başında ip bağlı olur iki adam biri ipi çeker biri yeri basar o demiri bunda ark düzler

(banık edeler ) suyolun.

– Beş parmak… Buda adından belli beş parmak alır yeri sürenden sonra bu beş parmakta toprakta olan dağalı çıkardırdı bostançı yerinde düzler bir az.

– Macrafa …. Bunun ağızı geniş olur ya yuvarlak olur ağaç dibin ya banığ dibin düzleler içinde.

  – Kerki … bunuda bilir herkes ki kerki her evde var ağzıda küçük olur yeri toprağı kazar içinde bostançı bir şitil vuranda bunda kazar eker küçüktü deyin.

– Beli bu ale herkes bilir ve çok evlerde olur bunu bostançı yer tepmeke alır eski zamanlarda bundan yeri teperdiler sonra ekerdiler.

– Kürek … Buda bostançının elinde olur her zaman su suvaranda arkları açmak için su yolun açmak için evlerde olur bir ark açmak için.

  – Hafara … Bu bir küçük üç parmak kimi bir demirdi ağaca koyulur yer kazılır bir den ekende bahar vakti Dobalana ve Kenkere çıkanlar kaldırırdı bunu yeri kazmak için.

  – Megzün … Bunu bostançı çok elinde olur terpiç etmek için her bitki çıkanda yarıyanında terpiç ister bunda eder onu bostançı.

– Kazuk … Bu bir karış demir başı çivi kimi bir çadır ya bir ip bağlamak için bunu yere tohallar içine ipin başın bağlalar.

– Şahra … Tahtadan olur üç başlı yani üç gan olurdu, bir yanı verdiman verdiman olurdu içinden biçilen ekinleri taşırdılar harman yerine, bir eşeğin sırtına bağlardılar çekerdiler özünü.

– Telektor … Bu araba ekin biçin günleri her şeyi bitiren özüdür, carcarı çeken, deni taşıyan patakları çıkardan.

Çiftçilerin terazileri ve ağırlıkları :-

   . – Fidan = 4200 metre murabba

  .  – kıyrat = 175 metre murabba

.  – Rayıd =3,55 kilo

   . – Ton = 1000 kilo

  . – Bir ardıp ekilmiş mısır = 150 kilo giram

   . – Boyd ( ratıl) = 450 giram

   . – Bay ( sehim) = 7,2 metre murabba

  .  Ayak ( kadem) = 30,5 santimetre-

   .  Kilo giram250  – Saman yükü =

    . – Vakya =1,25 kilo

   . – Bond =  450 giram

   . – Pay = 7,2 metre murabba

.   – Kaydım = 30,5 santimetre

:-  – Telafer’da ekim tarihleri vakitleri

  1- Buğda

Onbirici yani Kasım ayından ve hatta şubat ayına kadar ekilir.

:-  – Telafer’da buğdaların adı

. – Baş buğda

. – Deve dişi buğdası

. – Sabır bek buğdası

. – Miski bek buğdası

.  – Meni buğdası

. Abu garip buğdası-

. – Çihiş tohumu buğdası

. – Ayinül gıta buğdası

. – Ayrı buğda

. – Söze gül ( kırmızı gül) buğdası kuzeyde ekilir

. – Cevri buğdası,  yirmi yıldan önce girdi Irak’a bundan çok sıcağı sever

:-   – Telafer’da arpa ekim tarihleri vakitleri

 . 2- Arapa

Onbirinci aydan yani Kasım ayından hatta şubat ayına kadar ekilir

– Telafer’da arpaların adı :-  

– AK arpa.

– Kara arpa.

– Eski zamanda ekin biçine çıkanda çiftçi kendile götürürdü çocukların ve bazı işçiler görelim :-

. – Darrasa şoförü ( Rand = şoförü

. – Telektor şoförü

. Kisse agzı tutan-

. – Den dolduran

. – Kisse yükleyen kamyonete

. – Aşçı pişiren işçiler

. – Kamyonet şoförü den getiren götüren

. – Tamirci Derrasaları ve Telektorları bozuntusu tamir eden

 Telafer’da sebze ve meyvelerin adları ve ekim zamanları :- –

    .  – Domates ( göci firenk) ekim tarihi ( 3 , 4 ,5 ) ayında ekilir

 .   – Patlıcan ekim tarihi ( 2 ,3 ,4 , 5 ) ayında ekilir

 .  – Biber ( dolma biberi ) ekim tarihi ( 2,3,4,5,) ayında ekilir

   2, 3,4,5 -salatalık ( hıyar) ekim tarihi  adında ekilir

 – Kabak ekim tarihi (3,4,5)  ayında ekilir.

   .  – Karpuz ekim tarihi ( 2,3,4,5 ) ayında ekilir

   .  -Kavun ( hidivana) ekim tarihi ( 2,3,4,5,)  ayında ekilir

 .  – Mısır ekim tarihi  (4,5 ) ayında ekilir

   .  -Bamıya ekim tarihi( 3,4 ) ayında ekilir

   .  ayında ekilir (9,10,11 ) – Çelik (ferola) ( Dut firengi) ekim tarihi

      .   – Patates (sebze zamanı) ekim tarihi (1,2,7,8 ) ayında ekilir

   .  – Fasulye (Lobiye) ekim tarihi ( 4,5 ) ayında ekilir

  .  – Marul ( has) ( gaho) ekim tarihi ( 1,12 ) ayında ekilir

 .- Soğan  ekim tarihi ( 10,11,12 )  ayında ekilir

   .  – Samırsak ekim tarihi ( 10,11,12 ) ayında ekilir

   .  – Madenos ( sebze) ekim tarihi (2,3 ) ayında ekilir

. – Kezbar ( kelem) ekim tarihi ( 2,3 )  adında ekilir

    – Ravka (cercir) (er gül) ekim tarihi ( 9,10,11 )  ayında ekilir.

  . – Sipinak ekim tarihi ( 8,9 ) ayında ekilir

   Ayında ekilir. – Havuç ekim tarihi (8,9 )

.  Adında ekilir – Nana ekim tarihi ( 2,3,9,10,11 )

Bu sandığımız sebzeler bölgeden bölgeye farkı var ekilmekte.

Bütün bizi görenlere ve bizi takip edenlere ve bu sözlerimizi okuyanlara saygılı selamım soruyorum, Telafer benim şehrim olduğu ve babalarımın ve atalarımın eski tarihi ve hayatı ve şehrimin fileklorudur, çünkü bu Türk (türkmen) şehri bir büyük tarihi var bir büyük filekloru var yıllar yazarsam tükenmez, bu güzel (Huda afrahin) dergisinde kardeşim Doktor Hüseyin Şarkı ( soy Türk) bana bir yer verdiği için sizlere bu şehrin her bir tarihini ve fileklorunu anlatırım İnşallah, birer birer son şükranım sunarım Bütün Huda afrehin dergisine çalışan kardeşlerime ve bu fileklorumu okuyanlara.