Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’deki Büyükelçiliğine bağlı Azerbaycan Kültür Merkezi tarafından, tanınmış soydaşlarımızın mirasının araştırılması, incelenmesi ve tanıtılması çerçevesinde Azerbaycan–Türkiye’nin önemli şahsiyetlerinden biri olan Ahmet Bey Ağaoğlu hakkında bir araştırma ve yayın projesi hayata geçirilmiştir.
Proje kapsamında, Azerbaycan ve Türkiye’nin kamu alanında tanınmış şahsiyeti, mütefekkiri, yazarı, hukukçusu ve şarkiyatçı alimi Ahmet Bey Ağaoğlu’nun bugüne kadar hiç araştırılmamış ve yayımlanmamış bilimsel ve edebi makaleleri, hatıraları, anıları, günlük yazıları, onun hakkında yapılan röportajlar ve tanınmış şahsiyetlerin görüşlerini yansıtan arşiv belgeleri esas alınarak “Doğu ile Batı arasında bir mütefekkir: Ahmet Ağaoğlu” adlı kitap Türkiye Türkçesinde yayımlanmıştır.
Kitabı yayına hazırlayan Azerbaycanlı tarihçi ve araştırmacı Dr. Dilgam Ahmed’dir.
Kitapta ilk olarak Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Ahmet Bey Ağaoğlu’nun 150. doğum yıldönümünün kutlanmasına dair yayımladığı Kararnamede, yazarın faaliyetlerine ilişkin değerlendirmelerine yer verilmiştir: “Ahmet Bey Ağaoğlu, geçen yüzyılın başlarından itibaren Azerbaycan’da ve sınırları dışında cereyan eden karmaşık toplumsal ve siyasal süreçlere aktif olarak katılmış, milli uyanış hareketinin her zaman ön saflarında yer alan vatansever bir şahsiyet olmuş, aynı zamanda Müslüman Doğu’da modernleşme politikasının istikrarlı bir savunucusu olarak tanınmıştır. Kitabın derleyicisi Dilgam Ahmed, eserde şu hususu vurgulamaktadır:
“Ahmet Bey Ağaoğlu’nun Doğu ve Batı kültürleri arasında yaptığı karşılaştırmalar, onun hem geleneksel değerlere bağlılığını hem de modern düşünceye açık tutumunu ortaya koymaktadır.”
Belirtmek gerekir ki, kitapta yer alan materyaller Ahmet Bey Ağaoğlu’nun hayat hikayesini ve kişiliğini derinlemesine tanımak isteyenler ile tarih ve kültür konularında farklı bir bakış açısı arayan okurlar için büyük önem taşımaktadır.
Ahmet Bey Ağaoğlu, Azerbaycan düşünce tarihinde aydınlanmacılık, millîlik ve modernleşme fikirlerini bir araya getiren öncü bir mütefekkir olarak özel bir yere sahiptir. Doğu ve Batı değerlerini uzlaştırmaya çalışan, millî düşüncenin şekillenmesinde önemli rol oynamış seçkin aydınlardan biridir.
Kitapta ayrıca, tanınmış toplumsal ve edebi şahsiyet Ahmet Bey Ağaoğlu’nun kişisel arşivinden belgeler ve fotoğraflar da ilk kez yayımlanmıştır.
Azerbaycan’ın ve Türk dünyasının kültür başkenti olan Şuşa’da doğan, halkın aydınlanmasında önemli hizmetler sunan Ahmet Bey Ağaoğlu; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın silah arkadaşlarından biri olmuş, Anadolu Ajansı’nın ilk yönetim kurulu başkanlığını yapmış ve Türkiye’de toplumsal-felsefi içerikli birçok eserin yazarı olmuştur.
Ahmet Bey Ağaoğlu, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ile Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 2. ve 3. dönemlerinde milletvekili olarak görev yapmıştır.
Türkiye’de tanınmış bir Azerbaycanlı olarak milli devletçilik ve modernleşme fikirlerinin gelişimine katkıda bulunmuş, Cumhuriyet’in düşünsel ortamını etkileyen önemli fikir insanlarından biri kabul edilmektedir.
“Doğu ile Batı arasında bir mütefekkir: Ahmet Ağaoğlu” adlı kitabın Türkiye’de geniş kapsamlı tanıtımlarının yapılması, ayrıca Türkiye’nin önde gelen üniversitelerine ve kütüphanelerine hediye olarak gönderilmesi planlanmaktadır.
“Türkiyədə tanınmış azərbaycanlıların izi ilə” layihəsi çərçivəsində Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında araşdırma kitabı nəşr olundu.
Azərbaycanın Türkiyədəki Səfirliyinin nəzdindəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən tanınmış soydaşlarımızın irsinin araşdırılması, tədqiqi və təbliği çərçivəsində Azərbaycan-Türkiyənin önəmli şəxsiyyətlərindən olan Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında araşdırma və nəşr layihəsi həyata keçirilib.
Layihə çərçivəsində Azərbaycan və Türkiyənin tanınmış ictimai xadimi, mütəfəkkir, yazıçı, hüquqşünas və şərqşünas alim Əhməd bəy Ağaoğlunun heç vaxt araşdırılmayan və çap olunmayan elmi-ədəbi məqalələri, xatirələri, memuarları, günlük yazıları, onun haqqında müsahibələr, tanınmış şəxsiyyətlərin fikirlərini əks etdirən arxiv materialları əsasında “Doğu ile Batı arasında bir mütefekkir: Ahmet Ağaoğlu” kitabı Türkiyə türkcəsində nəşr edilib.
Kitabı nəşrə hazırlayan azərbaycanlı tarixçi, araşdırmaçı, dr. Dilqəm Əhməddir.
Kitabda ilk olaraq Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Əhməd bəy Ağaoğlunun 150 illik yubileyinin qeyd olunması haqqında Sərəncamında ədibin fəaliyyətinə dair fikirləri yer alıb. “Əhməd bəy Ağaoğlu ötən əsrin əvvəllərindən etibarən Azərbaycanda və onun hüdudlarından kənarda cərəyan edən mürəkkəb ictimai-siyasi proseslərdə fəal iştirak etmiş və milli oyanış hərəkatının daim ön sıralarında dayanan vətənpərvər şəxsiyyət, eyni zamanda, müsəlman Şərqində müasirləşmə siyasətinin ardıcıl tərəfdarı kimi tanınmışdır. Əhməd bəy Ağaoğlunun ictimai problemləri mənəvi-əxlaqi aspektdə işıqlandıran, cəmiyyəti tərəqqiyə doğru yönəlməyə və qabaqcıl dünya mədəniyyətindən bəhrələnməklə yeniləşməyə çağıran geniş mövzu dairəsinə malik dərin məzmunlu əsərləri Azərbaycan maarifçiliyinə mühüm töhfədir.”
Tərtibçi Dilqəm Əhməd kitabda vurğulayır ki, “Əhməd bəy Ağaoğlunun Şərq və Qərb mədəniyyətləri arasında apardığı müqayisələr onun həm ənənəvi dəyərlərə bağlılığını, həm də modern düşüncəyə açıq mövqeyini nümayiş etdirir.”
Qeyd edək ki, kitabdakı materiallar Əhməd bəy Ağaoğlunun həyat hekayəsi və şəxsiyyətini dərindən tanımaq istəyənlər, habelə tarix və mədəniyyət məsələlərində fərqli bir perspektiv axtaran oxucular üçün əhəmiyyətlidir.
Əhməd bəy Ağaoğlu Azərbaycan ictimai fikir tarixində maarifçilik, millilik və modernləşmə ideyalarını bir araya gətirən qabaqcıl mütəfəkkir kimi xüsusi yer tutur.
Kitabda ilk dəfə olaraq tanınmış ictimai-ədəbi xadim Əhməd bəy Ağaoğlunun şəxsi arxivindən sənədlər, fotoşəkillər də verilmişdir.
Azərbaycanın, Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı olan Şuşada doğulan, xalqın maariflənməsində mühüm xidmətlər göstərən Əhməd bəy Ağaoğlu Türkiyə Cümhuriyətinin qurucusu Qazi Mustafa Kamal Atatürkün yaxın silahdaşı, Anadolu Agentliyinin ilk direktorlar şurasının sədri olmuş, Türkiyədə isə ictimai-fəlsəfi məzmunlu bir sıra əsərlərin müəllifidir.
Əhməd bəy Ağaoğlu Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Parlamentinin, Türkiyə Cümhuriyyəti Böyük Millət Məclisinin 2-ci və 3-cü çağırış millət vəkili olmuşdur.
O, Türkiyədə tanınmış azərbaycanlı olaraq milli dövlətçilik və modernləşmə ideyalarının inkişafına töhfələr vermiş, Cümhuriyyətin ideya mühitinə təsir göstərən önəmli fikir adamlarından biri hesab olunur.
Kitabın Türkiyədə geniş təqdimatının keçirilməsi, habelə Türkiyənin aparıcı Universitetlərinə, kitabxanalarına hədiyyə olaraq göndərilməsi nəzərdə tutulur.
