Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in Ankara’ya Çalışma Ziyareti

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in Ankara’ya Çalışma Ziyareti

Ahmet Sağlam

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 29 Temmuz 2025 tarihinde Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmi ziyaret, yalnızca diplomatik protokol kapsamında değerlendirilemeyecek ölçüde çok katmanlı ve stratejik bir nitelik taşımaktadır. Bu temas, özellikle bilim, enerji ve lojistik alanlarında gelişmekte olan bölgesel ittifakların derinleştiği, çok boyutlu bir dönüşüm sürecinin parçası olarak öne çıkmaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti üzerine Ankara’ya gelen Tokayev Cumhurbaşkanı Erdoğan ile birlikte Türkiye-Kazakistan Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi’nin beşinci toplantısına başkanlık etmiş ve bu görüşmeler neticesinde iki ülke arasında 20 belge imzalanmıştır. Bu belgelerin kapsamı, özellikle madencilik, enerji, ulaştırma ve yükseköğretim alanlarında yeni bir bölgesel entegrasyon modeline işaret etmektedir.

Enerji Diplomasisi ve Kaynak Jeopolitiği

Ziyaretin en dikkat çeken boyutlarından biri, Kazak petrolünün Türkiye üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmasına yönelik yeni iş birliği adımlarının müzakere edilmesidir. Tokayev’in açıklamasına göre, hâlihazırda Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattı aracılığıyla Türkiye’ye yıllık 1,4 milyon ton Kazak petrolü taşınmaktadır. Bu hacmin, imzalanan iyi niyet anlaşmaları çerçevesinde artırılması hedeflenmektedir. Bu gelişme, hem Türkiye’nin enerji merkezi olma vizyonunu pekiştirmekte hem de Kazakistan’ın enerji ihracatında güzergâh çeşitliliği ve güvenli limanlara erişim stratejisi açısından kritik öneme sahiptir. Ayrıca Türkiye Petrolleri’nin Kazakistan’da faaliyet göstermeye yönelik niyeti, bu iş birliğinin sadece taşımacılıkla sınırlı kalmayıp, üretim süreçlerine de sirayet edebileceğini göstermektedir.

Kazakistan’ın sahip olduğu nadir toprak elementleri ve stratejik maden rezervleri, yeşil enerji dönüşümünü önceleyen Avrupa ve Asya ekonomileri için büyük bir değer taşımaktadır. Bu çerçevede madencilik alanında imzalanan anlaşmalar, yalnızca ticari değil; aynı zamanda teknolojik ve bilimsel Ar-Ge iş birliklerini de zorunlu kılacak yeni bir dönemin habercisi olabilir.

Orta Koridor’un Stratejik Kodları

Ziyaretin bir diğer önemli gündem başlığı, Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı olarak bilinen Orta Koridor’un etkinleştirilmesi ve geliştirilmesi olmuştur. Tokayev’in paylaştığı verilere göre, Çin ile Avrupa arasında karayoluyla taşınan yüklerin yaklaşık %85’i Kazakistan üzerinden geçmektedir. Bu durum, Kazakistan’ı bölgenin lojistik altyapısının omurgası konumuna taşımaktadır. Türkiye’nin Orta Koridor’daki merkezi rolü, güzergâhın Avrupa ile entegrasyon sürecinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Bu bağlamda, Kazakistan’ın demiryolu ve karayolu altyapısını modernize etme, Hazar Denizi taşımacılığını yeniden canlandırma çabaları, Türkiye’nin liman kapasitesi ve ulaşım altyapısıyla birleştiğinde, büyük bir sinerji potansiyelini beraberinde getirmektedir. Bu gelişmeler, aynı zamanda Zengezur Koridoru’nun stratejik önemini de ortaya koymakta ve Çin’den başlayan taşımacılığın İran güzergâhına takılmaksızın Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılmasının Türkiye açısından taşıdığı değeri pekiştirmektedir.

Eğitim ve Akademik Diplomasi

Ziyaretin yalnızca ekonomik değil, bilimsel ve kültürel yönleriyle de dikkat çektiği görülmektedir. Ortak girişimle kurulmuş olan Ahmet Yesevi Üniversitesi’nin yanı sıra, Gazi Üniversitesi’nin Güney Kazakistan Pedagoji Üniversitesi bünyesinde bir şube açacak olması, Türk yükseköğretim modelinin Kazakistan’daki eğitim reformlarıyla entegrasyonuna katkı sunabilir.

Bununla birlikte, Türkiye Maarif Vakfı’nın Kazakistan’daki yeni okul girişimleri, iki ülkenin eğitim alanındaki iş birliğinin genişleyerek kurumsallaştığını göstermektedir. Bu girişimler yalnızca öğrenci değişim programlarıyla sınırlı kalmayıp; ortak araştırma projeleri, sağlık teknolojileri, uzaktan eğitim sistemleri ve akademik hareketlilik gibi alanlarda da çok yönlü bir iş birliği zemini oluşturabilir.

Yatırımlarda Artan Yoğunluk

İkili ekonomik ilişkilerde gözle görülür bir ivmelenme söz konusudur. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 5 milyar dolara ulaşmış durumdadır. Kazakistan’ın Türkiye’deki yatırımları 1,5 milyar doları bulurken, Türkiye’nin Kazakistan’daki yatırımları da 5 milyar dolar seviyesine yaklaşmıştır. Tokayev’in ifadesine göre, Kazakistan’da yaklaşık 4 bin Türk şirketi faaliyet göstermekte ve bu şirketler toplamda 6 milyar dolarlık projeye imza atmıştır. Bu şirketlerin enerji, inşaat, tarım, sanayi, altyapı ve sağlık gibi sektörlerde faaliyet göstermesi, Türkiye’nin kalkınma deneyimini bölgeye aktarma kapasitesinin önemli bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Sonuç: Çok Katmanlı Ortaklık Modeli

Tokayev-Erdoğan görüşmesinde enerji, ulaştırma, eğitim ve bilim eksenlerinde tesis edilen kapsamlı iş birliği zemini, gelecek dönemde stratejik bir çerçeveye oturtulması hâlinde, iki ülkenin belirlediği 15 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefinin gerçekleştirilmesine ciddi katkılar sunacaktır.

Ziyaret kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’e Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı’nın tevcih edilmesi ise, ikili ilişkilerin yalnızca stratejik çıkarlar temelinde değil, aynı zamanda kardeşlik hukukuna dayalı bir anlayışla da derinleşmesi bağlamında olum yönde katkı sağlayarak farklı bir ivme katacaktır.

Ahmet SAĞLAM

30.07.2025 – Ankara

www.saglamahmet.com