Astana’da TÜRKPOL Önerisi: Türk Dünyasında Güvenlik ve Entegrasyonun Yeni Eşiği
Ahmet Sağlam
Türk Devletleri Teşkilatı İçişleri Bakanlarının 3. Toplantısı 10 Eylül 2026 tarihinde Kazakistan Cumhuriyeti’nin Astana şehrinde gerçekleştirildi. Bu toplantı 29 – 30 Ekim 2026 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara’da gerçekleştirilecek 13. Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Zirvesi öncesinde önemli bir toplantı olarak yerini aldı. Çünkü gerek toplantıda getirilen öneriler gerekse toplantı sonun da Türk Devletleri Teşkilatı İçişleri Bakanlarının ortak beyanı Türk Devletleri arasındaki iş birliğinin güvenlik, kolluk, sınır yönetimi ve teşkilata üye Türk Devletlerin vatandaşlarının teşkilata üye devletler arasında pasaportsuz dolaşımı gibi Avrupa Birliği benzeri hatta onunda ötesinde geçebilecek bir birliğin oluşması açısından stratejik bir öneme sahiptir. Toplantıya Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan İçişleri Bakanları ile Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri iştirak etmiştir.
Türkiye’nin Interpol benzeri TÜRKPOL önerisi Türk Devletleri Teşkilatının güvenlik entegrasyonunun yeni aşamasını temsil etmektedir.
Toplantının önemli stratejik önerilerinden biri Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi’den gelmiş ve Çiftçi “Suçla Mücadele Konseyi” üzerinden ilerleyebilecek TÜRKPOL’ün kurulmasını teklif etmiştir. Bakan Çiftçi, Kazakistan, Azerbaycan, Kırgızistan ve Özbekistan taraflarının da öneriye oldukça olumlu yaklaştığı vurgulanmıştır.
Türkiye’nin önermiş olduğu TÜRKPOL gerçekleşirse sınır aşan organize suç, uyuşturucu, insan kaçakçılığı, terör, siber suçlar ve aranan kişilerin takibi açısından Türk Devletlerinin birbirleriyle daha hızlı veri paylaşması mümkün olacaktır. Bu bağlamda TÜRKPOL’ün gerçekleşmesi için üye ülkelerin veri paylaşımı, kişisel verilerin korunması, adli süreçler, yetki sınırları ve ortak operasyonların hukuki zemini konusunda kapsamlı bir kurucu anlaşmaya ihtiyaç olacaktır. Nitekim Özbekistan başta olmak üzere üye devletler toplantıda Suçla Mücadele Konseyinin kurulmasıyla ilgili anlaşma taslağının hazırlanarak bir sonraki toplantıda imzaya sunulmasını destekleyen bir yaklaşım ortaya koymuştur. Bu önemli bir gelişmedir ve verilerin korunması, adli süreçler, yetki sınırları gibi konular da bu sayede açığa kavuşacaktır. Ayrıca Türkiye’nin önerisi TÜRKPOL için de uygun bir zemin oluşturacaktır.
Ortak pasaport kontrol noktaları: Güvenlik projesinden ekonomik entegrasyona
Toplantının ikinci dikkati çeken başlığı ise hiç şüphesiz ki Türk Devletleri Teşkilatı vatandaşlarının havalimanlarında ortak pasaport kontrol noktalarından geçmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Avrupa Birliği’ndeki uygulamaya benzer şekilde Türk Devletleri vatandaşları için ortak kontrol noktalarının meydana getirilmesi yönünde çalışmalar yapıldığını açıklamıştır. Aynı zamanda bazı Türk Devletleri arasında uygulanmakta olan kimlikle seyahat uygulamasının daha geniş bir alanda diğer Türk devletleri arasında da yaygınlaştırılması gündeme getirilmiştir.
Bu gelişme yalnızca bir sınır geçiş kolaylığı olarak görülmemelidir. Ortak pasaport kontrolü ve kimlikle seyahat, Türk Devletleri Teşkilatının ekonomik entegrasyonunu hızlandırabilecek yapısal bir adım niteliğindedir. İnsan hareketliliğinin kolaylaşması; turizm, eğitim, ticaret, yatırım, iş seyahatleri ve hizmet sektörünü hızlandırarak ticareti kolaylaştıracaktır.
Nitekim Türkiye-Azerbaycan arasında mevcut olan kimlikle seyahat modeli, diğer Türk Devletlerinde uygulanması için hem önemli bir kurumsal tecrübe oluşturmakla birlikte önemli bir örnekte teşkil etmektedir.
Stratejik açıdan bakıldığında ise bu iki projenin birbirini tamamladığı görülmektedir. Türkiye’nin TÜRKPOL önerisi güvenliği artırırken, kimlik aracılığı ile Avrupa Birliği benzeri ortak sınır geçiş mekanizması Türk Devletleri arasında turizm ve ticaret hareketliliğini güvenli bir şekilde artıracaktır. Bu bağlamda güvenlik ile hareket serbestîsinin birlikte geliştirilmesi, TDT’nin zaman içerisinde yalnızca siyasi bir iş birliği platformundan daha entegre bir bölgesel yapıya dönüşmesini sağlayabilir.
Ekonomik açıdan ise bunun özellikle Orta Koridor üzerindeki etkisi büyük ve önemli olacaktır. Türkiye–Kafkasya–Hazar–Türkistan (Orta Asya) hattında insan ve mal hareketliliğinin kolaylaşması, Türk Devletleri arasındaki ticari ilişkilerin derinleşmesine katkı sağlayabilir. Daha kolay seyahat, şirketlerin diğer Türk Devletleri ile pazar araştırması yapmasını, iş bağlantıları kurmasını ve yatırım gerçekleştirmesini kolaylaştıracaktır. Ayrıca bu, Çin’den Avrupa’ya uzanan Yeni İpek Yolu için de güvenli bir güzergâh oluşturacaktır. Güven, beraberinde yatırım ve istihdam getirerek Türkistan’a (Orta Asya’ya) olan ilgili artıracaktır.
Türk Devletleri Teşkilatı İçişleri Bakanlarının 3. Toplantısı hakkında genel bir değerlendirme yapmak gerekirse;
Türk Devlet Teşkilatının güvenlik alanında “kurumsal mekanizmaya” geçiş arayışını göstermesi açısında bu toplantının önemi büyüktür. Türkiye’nin TÜRKPOL önerisi, Kazakistan’ın operasyonel bilgi paylaşımı ve göç güvenliği yaklaşımı, Özbekistan’ın Suçla Mücadele Konseyinin hukuki zemininin hazırlanmasına verdiği önem aynı yöne işaret etmektedir.
Şayet Astana toplantısının stratejik sonucunun tek tek alınan kararlar bağlamında değerlendirmenin daha ötesinde kısa bir yorum yapılması gerekirse; güvenlik alanında ortak kapasite oluşturma sürecinin hızlanarak kurumsallaşmaya başladığı görülmektedir.
Bu bağlamda Türkiye’nin TÜRKPOL önerisi hayata geçirilirse ve kimlikle seyahat uygulaması tüm Türk devletleri arasında uygulanırsa Türk Devletleri arasındaki ekonomik entegrasyon artarak; turizm, yatırım ve ticaret hareketliliği hızlanır.
/ www.saglamahmet.com / 12.09.2026
